Zaman ölçümünde yeni dönem: Saatlere artık saniye eklenmesi sona erebilir!

Dünya genelinde kullanılan zaman standardını belirleyen uluslararası kuruluşlar, saatlere artık saniye eklenmesi uygulamasının geleceğini tartışıyor. Dünya’nın dönüş hızındaki değişimler ile atom saatlerinin ölçtüğü zaman arasındaki farkı dengelemek amacıyla uygulanan sistemin kaldırılmasına yönelik teklifin kabul edilmesi halinde, zaman ölçümünde önemli bir değişikliğe gidilecek.

1972’den bu yana 27 kez uygulandı

Artık saniye, Dünya’nın dönüşüne dayalı astronomik zaman ile atom saatleriyle belirlenen Eşgüdümlü Evrensel Zaman (UTC) arasındaki farkı dengelemek için kullanılıyor. 1972’den bu yana küresel zaman sistemine toplam 27 kez artık saniye eklendi.

Dünya’nın dönüş hızı sabit olmadığı için iki zaman sistemi arasında zamanla küçük farklılıklar oluşabiliyor. Ay’ın yerçekimi, Dünya’nın iç yapısındaki değişimler ve iklim değişikliğiyle bağlantılı kütle dağılımı değişimleri, gezegenin dönüş hareketini etkileyen unsurlar arasında yer alıyor.

Ancak artık saniyelerin düzensiz aralıklarla eklenmesi, hassas zamanlamaya ihtiyaç duyan dijital sistemlerde sorunlara yol açabiliyor. Bu nedenle teknoloji şirketleri ve altyapı işletmecileri, uygulamanın kaldırılması yönündeki çağrılarını artırdı.

Teknoloji sistemlerinde aksaklıklara yol açtı

Artık saniye uygulaması, özellikle veri merkezleri, bilgisayar ağları, finansal işlem sistemleri ve rezervasyon altyapılarında teknik sorunlara neden oldu. 2012’de uygulanan artık saniye, bazı internet platformlarında ve uçak rezervasyon sistemlerinde kesintilerle ilişkilendirildi. 2016’nın sonunda eklenen son artık saniyenin ardından da bazı bulut hizmetlerinde kısa süreli aksaklıklar yaşandı.

GPS gibi modern navigasyon sistemleri ve dijital altyapılar, hassas zaman ölçümüne büyük ölçüde bağımlı çalışıyor. Artık saniyelerin sisteme sonradan eklenmesi, farklı yazılımların zamanı işleme biçimleri nedeniyle uyum sorunları oluşturabiliyor.

Gözler 2027’deki karar sürecinde

Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu (BIPM) üyesi ülkelerin artık saniye uygulamasının geleceğine ilişkin teklifi değerlendirmesi bekleniyor. Sürece ilişkin takvim kapsamında Mayıs 2027 öne çıkarken, düzenlemenin hayata geçirilmesi halinde resmi zaman standardının uygulanmasında değişikliğe gidilebilecek.

Ülkeler, 2022’de yapılan toplantıda artık saniye uygulamasının 2035 yılına kadar kademeli olarak kaldırılmasını öngören bir kararı kabul etmişti. Yeni tartışmalar, atom zamanı ile Dünya’nın dönüşüne dayalı zaman arasındaki farkın gelecekte nasıl yönetileceğine odaklanıyor.

Negatif artık saniye ihtimali de gündemde

Uygulamanın kaldırılmasını gündeme getiren konulardan biri de negatif artık saniye ihtimali. Dünya’nın dönüş hızında kısa vadede yaşanabilecek değişimler nedeniyle, gelecekte saate bir saniye eklemek yerine UTC’den bir saniye çıkarılması gerekebilir.

Daha önce hiç uygulanmayan negatif artık saniye senaryosunun, dijital altyapılarda yeni teknik sorunlara yol açabileceği değerlendiriliyor. Kritik sistemlerin böyle bir değişikliğe hazır olup olmadığı da tartışılan konular arasında bulunuyor.

Gelecekte artık saat gündeme gelebilir

Öneri, atom saatleriyle belirlenen zamanın Dünya’nın dönüşüne dayalı astronomik zamandan kademeli olarak uzaklaşmasına izin verilmesini öngörüyor. Bununla birlikte iki zaman sistemi arasındaki farkın sınırsız biçimde büyümesine izin verilmemesi ve aradaki farkın en fazla bir saatle sınırlandırılması öneriliyor.

Bu sınıra ulaşılmasının 3 bin yıldan fazla zaman alabileceği tahmin ediliyor. Böyle bir durumda gelecekte artık saniye yerine “artık saat” uygulamasının gerekip gerekmediği yeniden değerlendirilebilecek.