16 maddelik Mekke Ortak Savunma Anlaşması TBMM'ye sunuldu!

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki savunma ve güvenlik iş birliğini güçlendirmeyi amaçlayan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunuldu. Anlaşmanın onaylanmasına ilişkin kanun teklifi önce TBMM Dışişleri Komisyonunda görüşülecek, ardından Genel Kurul gündemine gelecek.

Toplam 16 maddeden oluşan anlaşma, üç ülkenin bağımsızlığının, egemenliğinin ve toprak bütünlüğünün korunmasını, ortak caydırıcılığın artırılmasını ve bölgesel istikrarın desteklenmesini hedefliyor. Metinde savunma alanındaki iş birliğinin yanı sıra askeri eğitim, tatbikat, istihbarat paylaşımı, lojistik destek ve savunma sanayisi projelerine ilişkin hükümler de bulunuyor.

Bir ülkeye saldırı, tüm taraflara yapılmış sayılacak

Anlaşmanın en dikkat çekici hükümlerinden biri, ikinci maddede yer alıyor. Buna göre taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, tüm taraflara yönelik saldırı olarak kabul edilecek. Saldırıya uğrayan ülkeye diğer taraflar, sağlayabilecekleri karşılıklı yardım imkânları çerçevesinde destek verecek.

Anlaşma, sağlanacak desteğin kapsam ve niteliğinin ihtiyaçların objektif değerlendirilmesinin ardından belirlenmesini öngörüyor. Askeri imkân ve kabiliyetler de bu kapsamda değerlendirilebilecek. Metinde ayrıca Birleşmiş Milletler Şartı’nın meşru müdafaa hakkını düzenleyen 51’inci maddesine atıfta bulunuluyor.

Tarafların uluslararası güvenlik meselelerinde düzenli istişarelerde bulunması ve ulusal güvenliklerine yönelik tehditlere karşı ortak değerlendirmeler doğrultusunda tedbirler geliştirmesi de anlaşmanın temel başlıkları arasında yer alıyor.

Savunma sanayisinde ortak üretim hedefi

Anlaşmanın yedinci maddesi, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında savunma sanayisi alanındaki iş birliğinin geliştirilmesini düzenliyor. Bu kapsamda ortak üretim, araştırma ve geliştirme projeleri, savunma teknolojilerinin paylaşılması ve askeri sanayi alanında uzman yetiştirilmesi desteklenecek.

Tarafların silahlı kuvvetleri arasındaki ilişkilerin geliştirilmesi amacıyla personel değişimi, ortak eğitim programları ve askeri tatbikatlar da teşvik edilecek. Terörizmin farklı biçimleriyle mücadelede operasyonel düzeyde iş birliğinin güçlendirilmesi de anlaşmada yer alan hükümler arasında bulunuyor.

Dokuzuncu madde kapsamında ise bilgi güvenliği ve gizlilik kurallarına uyulması şartıyla taraflar arasında güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımı yapılması öngörülüyor. Silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizatın karşılıklı lojistik destek kapsamında sağlanması da düzenleniyor.

Ortak komite kurulacak, merkez Suudi Arabistan olacak

Anlaşmanın uygulanmasını koordine etmek amacıyla dışişleri ve savunma bakanları ile genelkurmay başkanlarından oluşan Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulacak. Komitenin yılda iki kez, taraflar arasında dönüşümlü ev sahipliğiyle toplanması öngörülüyor. Ülke liderleri de gerekli görülmesi halinde yılda bir kez bir araya gelebilecek.

Komiteye hizmet vermek üzere merkezi Suudi Arabistan’da bulunacak bir sekretarya oluşturulacak. Sekretaryaya, taraflar arasında dönüşümlü olarak üç yıllığına görevlendirilecek bir genel sekreter başkanlık edecek. İlk genel sekreterin Pakistan vatandaşı olması kararlaştırıldı.

Anlaşma ayrıca tarafların gizlilik dereceli bilgi ve belgeleri korumasını, bu bilgileri diğer devletler, şirketler veya kişilerle paylaşmamasını öngörüyor. Anlaşmazlıkların ise istişare ve görüşmeler yoluyla dostane biçimde çözülmesi esas alınıyor.

Anlaşma süresiz olacak

Mekke’de 7 Ağustos 2026’da imzalanan anlaşma, her ülkenin kendi usullerine göre onay sürecini tamamlamasının ardından son onay belgesinin sekretaryaya teslim edilmesiyle yürürlüğe girecek. Metne göre anlaşma süresiz olarak yürürlükte kalacak.

Taraflardan herhangi biri, yürürlüğe giriş tarihinden itibaren 10 yıl geçtikten sonra, en az üç ay önceden diplomatik kanallarla yazılı bildirimde bulunarak anlaşmadan çekilebilecek. Çekilme veya anlaşmanın sona ermesi, tarafların daha önce mutabık kaldığı devam eden faaliyet ve projeleri kendiliğinden etkilemeyecek; gizli bilgilerin korunmasına ilişkin yükümlülükler de sürecek.

Duran’dan stratejik iş birliği vurgusu

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Burhanettin Duran da anlaşmanın onaylanmasına ilişkin kanun teklifinin TBMM’ye sunulmasını değerlendirdi. Duran, adımın Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki stratejik iş birliğinin kurumsallaşması açısından önem taşıdığını belirtti.

Üç ülke arasındaki ortaklığın caydırıcılığı güçlendirmeyi, savunma alanındaki ortak kabiliyetleri artırmayı ve bölgede güvenlik ile istikrarın korunmasını hedeflediğini ifade eden Duran, TBMM’deki onay sürecinin üç ülke için hayırlı olmasını diledi.

Anlaşmanın Türkiye’deki yasama süreci, teklifin önce Dışişleri Komisyonunda, ardından Genel Kurulda ele alınmasıyla devam edecek.