TCMB Başkanı Karahan'dan altın mesajı: Stres anında ne kadarını kullanabiliriz?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, Macaristan Merkez Bankası'nın ev sahipliğinde düzenlenen Budapeşte Finans Zirvesi'nde küresel ekonomideki parçalanma, jeopolitik riskler, para politikası ve rezerv yönetimine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Zirve, 16-17 Eylül 2026 tarihlerinde düzenleniyor.

Küresel ekonomi yeni bir döneme giriyor

Karahan, son 20-30 yılda küreselleşmenin büyük ölçüde verimlilik odaklı ilerlediğini belirtti. Şirketlerin küresel tedarik zincirleri oluşturması ve sermayenin daha yüksek getiri arayışı, maliyetlerin düşmesine ve küresel ekonomide dezenflasyonist bir etkinin oluşmasına katkı sağladı.

Ancak ekonomik kararların artık yalnızca verimlilik üzerinden alınmadığını belirten Karahan, şirketler ve hükümetlerin üretimin nerede daha verimli yapılacağının yanı sıra nerede daha güvenli gerçekleştirilebileceğine de odaklandığını ifade etti.

Karahan, ekonomik bağımlılıkların aynı zamanda kırılganlık yaratabildiğini belirterek kritik deniz yollarından finans ve ödeme altyapılarına kadar birçok unsurun jeopolitik rekabetin parçası haline geldiğine dikkat çekti.

“Şoklar daha sık ve uzun soluklu olabilir”

Küresel ekonomideki parçalanmanın üretim ve tedarik zincirlerinin yapısını değiştirdiğini söyleyen Karahan, dayanıklılığı artırmak için kaynak ve tedarikçi çeşitlendirmenin bazı durumlarda verimlilikten ödün verilmesini gerektirdiğini kaydetti.

Doğal afet, pandemi veya tarımsal üretimdeki bozulma gibi geleneksel arz şoklarının çoğunlukla geçici olduğuna işaret eden Karahan, stratejik rekabetten kaynaklanan şokların ise daha farklı sonuçlar doğurabileceğini söyledi.

Karahan, “Şoklar daha sık olabilir, daha üst üste gelebilir, daha uzun soluklu da yaşanabilir” ifadelerini kullandı. Merkez bankalarının fiyat hareketlerine mekanik biçimde tepki vermek yerine şokların beklentiler ve enflasyon süreci üzerindeki etkilerine odaklanması gerektiğini belirtti.

Enflasyon beklentilerinin güçlü biçimde çıpalanmasının merkez bankalarına daha fazla hareket alanı sağladığını belirten Karahan, şokların ücretlere, fiyatlama davranışlarına ve döviz kuruna yayılması halinde kontrolün zorlaştığını ifade etti.

Enerji şokları için para ve maliye politikası mesajı

Orta Doğu'daki jeopolitik gerilimlerin enerji fiyatlarını artırdığına dikkat çeken Karahan, enerji kaynaklı arz şoklarının ilk etkilerinin para politikası tedbirleriyle sınırlandırılabileceğini söyledi.

Karahan, şokların ücret ve fiyatlara yansıması halinde ikinci tur etkilerin daha önemli hale geldiğini belirterek para ve maliye politikalarının birbirini tamamlayabileceğini ifade etti.

“Merkez bankaları altını yeniden keşfediyor”

Karahan'ın konuşmasında rezerv yönetimi ve altın da önemli başlıklardan biri oldu.

Altının hem emtia hem finansal varlık hem de rezerv saklama aracı niteliği taşıdığını belirten Karahan, merkez bankalarının altına yönelik talebinin güçlü kalmaya devam ettiğini söyledi.

“Merkez bankaları aslında altını yeniden keşfediyor” değerlendirmesini yapan Karahan, bunun dolar bazlı uluslararası parasal sistemin kısa sürede yerini altına bırakacağı anlamına gelmediğini vurguladı.

Doların küresel rezerv sistemindeki hakim konumunun sürdüğünü belirten Karahan, dolar piyasalarının likiditesi ve derinliğinin bu konumu desteklediğini ifade etti. Buna karşın jeopolitik riskler, mali sıkıntılar ve piyasalara erişim konusunda yaşanan belirsizliklerin rezerv yöneticilerinin tercihlerinde etkili olduğunu söyledi.

Rezerv yönetiminde yeni unsur: Erişim

Geleneksel rezerv yönetiminin güvenlik, likidite ve getiri olmak üzere üç temel hedef üzerine kurulduğunu belirten Karahan, küresel ekonomik parçalanmayla birlikte bunlara “erişim” unsurunun da eklenmesi gerektiğini söyledi.

Karahan, “Parçalanan bir dünyada buraya ben dördüncü bir unsur eklerim, o da erişim. Yani bunun da bir değeri var” ifadelerini kullandı.

Normal dönemlerde likit görünen bazı rezerv varlıklarının stres dönemlerinde aynı ölçüde kullanılabilir olmayabileceğine dikkat çeken Karahan, bu nedenle rezervlerin yalnızca toplam büyüklüğünün değil, ihtiyaç halinde ne ölçüde kullanılabildiğinin de önem taşıdığını vurguladı.

Türkiye'nin altın rezervleri gündemde

Altının Türkiye'nin finansal sisteminde ve hane halkının tasarruflarında önemli bir yere sahip olduğunu belirten Karahan, finansal sistem dışında fiziki olarak tutulan önemli miktarda altın bulunduğunu söyledi.

Bankalardaki altın mevduatlarının da finansal sistem içinde önemli bir yer tuttuğunu aktaran Karahan, TCMB'nin rezerv yükümlülükleri, swap işlemleri ve diğer araçlarla altın piyasasındaki dengeyi desteklediğini ifade etti.

Altın fiyatlarındaki yükselişin rezervlerin değerini ve toplam rezervler içerisindeki altın payını artırabildiğini belirten Karahan, bunun doğrudan aynı miktarda kullanılabilir likidite anlamına gelmediğine dikkat çekti.

“Elimizdekinin ne kadarını kullanabiliriz daha önemli”

Karahan, rezerv yönetiminde temel meselenin varlıkların stres dönemlerinde operasyonel olarak kullanılabilir durumda tutulması olduğunu belirterek şu ifadeyi kullandı:

“Elimizde ne kadar var sorusundansa, elimizdekinin ne kadarını kullanabiliriz daha önemli bir sorudur. Özellikle de stres senaryoları çerçevesinde.”

Karahan, küresel ekonomik entegrasyonun uzun yıllar boyunca önemli verimlilik kazanımları ve dezenflasyonist etkiler sağladığını ancak ekonomik ilişkilerin giderek jeopolitik rekabetin bir aracına dönüşmesiyle geçmiş dönemin koşullarının kalıcı bir güvence olarak görülmemesi gerektiğini belirtti.

Rezerv yönetiminde güvenlik ve likiditenin yanı sıra erişimin öneminin arttığını vurgulayan Karahan, çeşitlendirme, stres testleri ve operasyonel hazırlığın daha fazla önem taşıdığını kaydetti.