64 yıl sonra bir ilk! Şi Cinping ABD’de: İlk anlaşma duyuruldu

Şi Cinping ABD’ye ulaştı

Çin devlet haber ajansı Xinhua’nın bildirdiğine göre, Şi Cinping ve eşi Pıng Liyüen, Maryland eyaletindeki Andrews Hava Üssü’nde ABD Başkanı Donald Trump ve eşi Melania Trump tarafından karşılandı.

Trump’ın Şi’yi uçağının kapısında karşılaması, diplomatik açıdan dikkat çeken bir gelişme oldu. ABD’de bir başkanın Papa dışında bir devlet başkanını havalimanında karşıladığı son törenin 1962 yılında gerçekleştiği belirtildi. Söz konusu törende dönemin ABD Başkanı John F. Kennedy, İngiltere Başbakanı Harold Macmillan’ı karşılamıştı.

Şi Cinping, ABD’ye varışının ardından yaptığı yazılı açıklamada Çin ile ABD’nin rakip değil, ortak olması gerektiğini belirtti. Çin’in “büyük dirilişi” ile Trump’ın “Amerika’yı yeniden büyük yapma” vizyonlarının birbirini tamamlayabileceğini ifade eden Şi, yapıcı ve stratejik istikrar temelinde ilişkileri güçlendirmek istediklerini kaydetti.

2015 yılında ABD’yi ziyaret eden Şi Cinping, 11 yıl sonra yeniden Washington yönetiminin konuğu oldu.

Tarifeler, İran ve yapay zeka gündemde

Şi Cinping ile Donald Trump’ın bugün TSİ 19.00’da ikili görüşme gerçekleştirmesi bekleniyor. Görüşmenin ana gündem maddeleri arasında iki ülke arasındaki ticari anlaşmazlıklar yer alacak.

Tarifeler, teknoloji kısıtlamaları ve nadir toprak elementlerinin ihracatına yönelik uygulamaların yanı sıra Orta Doğu’daki savaş ve yapay zeka güvenliği de liderlerin masasında olacak.

Tarafların, daha önce ticari gerilimleri azaltmak amacıyla vardıkları geçici uzlaşmaları sürdürerek ekonomik ilişkilerde istikrar sağlamaya odaklanması bekleniyor.

Zirvede İran ve Orta Doğu’daki savaşın da önemli başlıklardan biri olması öngörülüyor. Bölgede yaşanan çatışmaların Hürmüz ve Babülmendeb boğazlarındaki enerji taşımacılığını aksatma ihtimali, küresel enerji güvenliği açısından önem taşıyor. ABD’nin Rusya ve İran’a yönelik yaptırımları genişletmesi de Çin ile yürütülecek ekonomik görüşmelerin gündeminde yer alabilecek başlıklar arasında bulunuyor.

Yapay zeka güvenliği konusunda ise iki ülkenin bilgi paylaşımı ve olası tehditlere ilişkin erken uyarı mekanizmalarını içeren bir “yapay zeka diyaloğu” başlatması bekleniyor. Washington yapay zekanın oluşturabileceği risklerin kontrol altına alınmasına odaklanırken, Pekin daha kapsamlı bir küresel yapay zeka yönetimi oluşturulmasını savunuyor.

ABD merkezli yapay zeka şirketleri ise Çinli şirketlerin “damıtma” olarak adlandırılan yöntemle kendi modellerinden veri aldığı iddiasını gündeme getirerek Washington’dan yeni tedbirler alınmasını talep ediyor.

İki ülke ticari gerilimi azaltmaya çalışıyor

ABD ve Çin, daha önce ticari gerilimi geçici olarak azaltmaya yönelik çeşitli adımlar atmıştı. Bu kapsamda karşılıklı tarifelerin ertelenmesi, nadir toprak elementlerine yönelik ihracat kontrollerinin gevşetilmesi ve bazı ticari kısıtlamaların ertelenmesi konusunda anlaşmalar sağlanmıştı.

Trump’ın mayıs ayında Çin’e gerçekleştirdiği ziyarette ise iki ülke arasında ticaret ve yatırım kurullarının oluşturulması, bazı ürünlerde tarife indirimlerinin görüşülmesi ve Çin’in ABD’den yolcu uçağı satın alması gibi konularda anlaşmalar yapılmıştı.

İlk anlaşma duyuruldu

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Çin ile kasım ayında sona ermesi planlanan Busan mutabakatının 10 Ocak’a kadar uzatılması konusunda anlaşmaya varıldığını açıkladı.

Bessent, Fox News’e yaptığı açıklamada Çin Başbakan Yardımcısı Hı Lifıng ile gerçekleştirdiği görüşmeye ilişkin değerlendirmelerde bulundu. New York’ta pazar günü Hı ile bir araya geldiğini belirten Bessent, görüşmenin 12 saat sürdüğünü ve bazı konuların henüz tamamlanmadığını ifade etti.

Busan mutabakatı nedir?

ABD ile Çin arasındaki ticari gerilim, Trump’ın ikinci başkanlık döneminde uygulanan tarifeler ve teknoloji kısıtlamaları ile Çin’in nadir toprak elementlerinin ihracatına yönelik kontrol adımları nedeniyle arttı.

Trump ile Şi Cinping’in Ekim 2025’te Güney Kore’nin Busan kentinde gerçekleştirdiği görüşmede, taraflar anlaşmazlıkların azaltılması amacıyla geçici bir uzlaşmaya vardı.

İki ülke, karşılıklı tarifeler kapsamında uygulanan yüzde 24 oranındaki ek tarifeleri 10 Kasım 2025’ten itibaren bir yıl süreyle erteleme kararı aldı. Çin, fentanil ve öncül maddelerinin ihracatının kontrolüne yönelik adımlar atmayı taahhüt ederken, ABD de Çin’e bu kapsamda uygulanan ek gümrük tarifesini yüzde 20’den yüzde 10’a indirme kararı aldı.

Washington yönetimi ayrıca ihracat kontrolü uygulanan varlık listesindeki yabancı şirketlerin yüzde 50’den fazla pay sahibi olduğu ortaklıkları kapsayan düzenlemenin yürürlüğe girişini bir yıl erteledi. Çin de nadir toprak elementlerinin ihracatına yönelik 9 Ekim’de aldığı tedbirlerin uygulanmasını bir yıl süreyle erteleme kararı aldı.

ABD’nin Çin’in denizcilik, lojistik ve gemicilik sektörlerine yönelik 301. madde soruşturması sonrasında Çin gemilerine uygulanması planlanan ek liman ücretleri de bir yıl ertelendi. Çin ise buna karşılık aldığı misilleme tedbirlerinin uygulanmasını aynı süreyle erteleyeceğini açıkladı.